💡 Treść ciekawostki
Przez całe wieki Półwysep Apeniński był podzielony na wiele niezależnych księstw, królestw i republik. Każdy z tych regionów rozwijał własną mowę, wywodzącą się z łaciny ludowej. Mieszkaniec Wenecji miał ogromne trudności ze zrozumieniem kogoś z Neapolu czy Sycylii. Dlaczego zatem to właśnie dialekt toskański, a dokładniej florencki, stał się podstawą współczesnego języka włoskiego?
Trzej mistrzowie literatury
Kluczowy moment w historii języka przypada na XIV wiek. To wtedy we Florencji tworzyli trzej wybitni autorzy, nazywani do dziś Le Tre Corone (Trzema Koronami):
- Dante Alighieri – autor Boskiej Komedii, który udowodnił, że język potoczny (volgare) nadaje się do tworzenia dzieł najwyższej rangi;
- Francesco Petrarca – wyznaczył kanon włoskiej liryki miłosnej;
- Giovanni Boccaccio – autor Dekameronu, wzór doskonałej prozy.
Ich dzieła zyskały ogromną popularność w całych Włoszech. Wykształcone elity w Rzymie, Mediolanie czy Wenecji zacząły uczyć się toskańskiego, aby móc czytać i pisać w tym samym eleganckim stylu.
Kwestia języka i zjednoczenie Włoch
Przez kolejne stulecia toskański funkcjonował głównie jako język pisany i elitarny. Debata nad wyborem oficjalnej mowy narodowej (tzw. questione della lingua) trwała bardzo długo. Przełom nastąpił w XIX wieku, podczas procesu zjednoczenia Włoch (Risorgimento).
Słynny pisarz Alessandro Manzoni zdecydował się przeredagować swoją powieść Narzeczeni (I Promessi Sposi), stosując żywy, współczesny język używany przez mieszkańców Florencji. Ukute wtedy sformułowanie o „płukaniu ubrań w rzece Arno” stało się symbolem oczyszczania języka literackiego z archaizmów i sztucznych konstrukcji.
Gdy w 1861 roku ogłoszono powstanie Królestwa Włoch, zaledwie niewielki procent mieszkańców posługiwał się tym językiem na co dzień. Dopiero wprowadzenie powszechnego obowiązku szkolnego oraz rozwój mediów w XX wieku sprawiły, że mowa florenckich pisarzy stała się językiem wszystkich Włochów.
